سرویس کتاب شناخت- نگاهی به کتاب کیانیان
به كوشش انتشارات علمي و فرهنگي
بررسي تاريخ ايران باستان در كتاب «كيانيان»
گروه كتاب امرداد- «كيانيان» نوشته آرتور كريستن سن با برگردان ذبيحالله صفا به بررسي كيانيان تاريخ ايران باستان بر اساس روايتهاي ديني و ملي ميپردازد. اين كتاب به كوشش شركت انتشارات علمي و فرهنگي به چاپ هفتم رسيد.
موضوع اين كتاب پژوهش در سلسله داستاني كيانيان با توجه به تمام منابعي است كه در اين باب، از اوستا به بعد، وجود دارد. نویسنده كتاب، آرتور كريستن سن، با مطالعه اطلاعاتي كه از گاتها، يشتها، ساير نسكهاي اوستا و همچنين منابع پهلوي و تواريخ عربي و فارسي درباره كيانيان برميآيد، روايات مذكور در اين منابع را با اطلاعات مشابهي كه درباره پادشاهان دوره اخير هخامنشي به دست ميآيد مقايسه كرده است.
علاوه بر اين، در كتاب «كيانيان»، تحقيق پرارزشي درباره خاندان پهلواني گرشاسب يا پهلوانان سيستان صورت گرفته و حقايق بسياري درباره داستان اين پهلوان روشن شده است. مولف در انتهاي كتاب فهرستي نيز از جاويدان آيين زرتشتي آورده و فهرست اعلام پايانبخش اين كتاب است. كتاب كيانيان به زبان فرانسوي تأليف و در سال 1941 ميلادي در كپنهاك چاپ شده است.
ذبيحالله صفا، مترجم كتاب در مقدمه آورده است: كتاب كيانيان اثري بينظير و درجه نخست مولف بهشمار ميآيد، در اين كتاب، كريستن با بحث مفصلي ثابت كرد ميان شاهان داستاني كيان و سلسله تاريخي هخامنشي ارتباطي وجود ندارد و تمام فرضهاي دانشمنداني مانند هرتل و هرتسفلد را در اين باب رد و ثابت كرد كه كيانيان عبارتند از يكدسته از امراي محلي مشرق ايران در عهد مقدم بر اوستا كه آخرين آنها ويشتاسپ نام دارد و با زرتشت پيامبر معاصر بوده است.
باقي كتاب وقف بر بحث جامعي راجع به «كي» و «كيان» است كه از قديميترين قطعات اوستا تا آخرين كتابهاي معتبر تاريخي به زبان عربي و فارسي را دربرميگيرد. مولف در اين مباحث، داستان كيانيان در روايات ديني و روايات ملي را بررسي كرده و تشخيص داده كه هر يك اجزاي داستان متداول كيانيان از كداميك از دو ماخذ اقتباس شده است.
وي درباره جانشينان بهمن كيفيت اختلاط روايات ملي را درباره كيانيان و بعضي از شاهنشاهان هخامنشي به خوبي نشان داده است. بحث در داستان خاندان گرشاسپ يا خاندان پهلواني سيستان و همچنين تحقيق درباره جاويدانان بنا بر منابع پهلوي نيز در اين كتاب به مناسبت پيش آمده و هر دو شايسته توجه فراوان است.
اين كتاب در شش بخش «كيان و هخامنشيان»، «ميان در گاثاها و يشتها»، «روايات مربوط به تاريخ قديم در دوره ساساني»، «كيانيان بنا بر روايت ديني، «كيانيان بنا بر روايت ملي»، «جانشينان بهمن بنا بر روايت ملي تقسيم و بر اساس منابع بندهش»، «پهلوي و كتابهاي ديني زرتشتي» گردآمده است.
كيكواذ، كياپيوه، كياوس، سياوش، فراسياب، كيخسرو، لهراسب، ويشتاسپ، بهمن، دارا و داراي دارايان، داستان كرساسپ، سام، پهلوانان سيستاني، هماي، داراي اول، داراي دوم و اسكندر از جمله بخشهاي شش فصل كتاب بهشمار ميرود.
كيانيان با ترجمه ذبيحالله صفا در 242 صفحه و شمارگان 2000 نسخه و بهاي 38000 ريال به كوشش شركت انتشارات علمي و فرهنگي به چاپ هفتم رسيد و در دسترس علاقهمندان تاريخ ايران باستان قرار دارد.