امرداد- تارنگار خبری زرتشتیان ایران

خبرنگار امرداد- ميترا دهموبد: آيين زيارت پير‌سبز(چک‌چک) به عنوان اثر معنوي در حافظه‌ي آثار ملي به ثبت رسيد.
در دومين شوراي عالي ثبت سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري کشور كه در«چابهار» برگزار شد، آيين زيارت اين پيرانگاه زرتشتي، از سوي سازمان ميراث فرهنگي استان يزد در سياهه‌ي آثار ملي كشورمان به ثبت معنوي رسيد.

«پير سبز» كه بسياري، آن را به نام «پير چَك‌چَك»، مي‌شناسند، در ٦٨ كيلومتري شمال‌باختري(:غربي)  شهر «يزد» و در نزديكي «شريف‌آباد اردكان»، در دل كوهي، آرميده و هر سال در روزهاي زيارت، زرتشتيان را به خود مي‌خواند.
 از ميان بيابان سوزان و گداخته‌ي بالا‌دست روستاي شريف‌آباد كه بگذري،‌ از دور كوهي نمايان مي‌شود. بايد رفت و باز هم بايد رفت، ‌آن‌اندازه بايد رفت تا پيرسبز كه در كمركش كوه، آرميده، رخ بنمايد. پير سبز را از آن‌روي پير سبز خوانده‌اند كه از دور، در چشم هر رهگذري،‌ در ميان آن‌همه خاك و شن بيابان و سنگ و صخره‌ي كوه،‌ همچون نگيني سبز،‌ به چشم مي‌آيد. آن را چَك‌چَك هم خوانده‌اند، ‌از آن روي كه درون پيرانگاه، چكه‌چكه، ‌آب از سينه‌ي كوه،‌ مي‌سُرد و بر زمين،‌ مي‌افتد. آب مي‌سُرد و چَك‌چَك‌كنان بر زمين مي‌غلطد و از جاي سُريدنش، پر سياوشان و گياه مورد سر برمي‌آورد. كمي آن‌سوتر، از همين چكه‌چكه‌هاي آب، درختي تنومند،‌ روييده، ‌درختي كه سن و سالش چيزي فراي صد و سده‌هاست. درختي كه ريشه، درون پيرانگاه دارد و شاخه‌هايش از در و ديوار زيارتگاه، به بيرون زده است.

از ٢٤ تا ٢٨ خوردادماه يعني از روز اشتادايزد تا انارم‌ايزد، بنابر گاهشمار زرتشتي،‌ هنگامه‌ي زيارت پيرسبز است. زرتشتيان از جاي‌جاي‌ ايران،‌ از گوشه‌و كنار جهان، در اين ٥ روز گرد هم مي‌آيند تا آيين زيارت پيرسبز را به جا آورند.
«ذات‌الله نيكزاد»،‌ معاون سازمان ميراث فرهنگي يزد در گفت‌و‌گو با خبرنگار امرداد، گفت: «اين آيين از آن‌روي توانمندي ثبت در سياهه‌ي آثار معنوي را داشت كه؛ يك آيين سراسري است. زرتشتيان در هنگامه‌ي زيارت از سراسر جهان، در اين پيرانگاه،‌ گرد هم مي‌آيند تا در اين آيين شركت جويند.»
به گفته‌ي نيكزاد، ‌پيشينه‌ي برگزاري اين آيين و پيشينه‌ي دور و دراز اين زيارتگاه، از ديگر ويژگي‌هاي پيرسبز است.
او گفت: «افزون‌بر ويژگي‌هاي آييني كه در روزهاي زيارت برگزار مي‌شود،‌ اين زيارتگاه، ارزش تاريخي و طبيعي نيز دارد.»
وي چشمه‌ي آبي كه از كوه روان است و سرو كهنسال اين پيرانگاه را بخشي از ميراث طبيعي اين زيارتگاه،‌برشمرد و گفت:‌«درخت كهنسال و تنومند چك‌چك، آن‌اندازه ارزشمند است كه سازمان، پيشنهاد ثبت آن‌را در سياهه‌ي آثار طبيعي داده است.»
به باور وي،‌ پيشينه‌ي تاريخي،‌ بهره‌گيري از عناصر طبيعي و تاريخي،‌ ويژگي‌هاي اعتقادي و اجتماعي درباره‌ي اين زيارتگاه،‌ از پتانسيل‌هاي نهفته‌اي است كه پير‌سبز را سزاوار اين ثبت، ساخته است.
نيكزاد با اشاره به راه قديمي و مالرويي كه زرتشتيان براي رسيدن به پيرسبز در هنگامه‌ي زيارت سود، مي‌جسته‌اند، گفت: «هرچند اكنون دسترسي به چك‌چك، ساده‌تر شده اما آيين زيارت، همان است كه پيش از اين بوده و هنوز هم پس از گذشت سده‌‌ها، زرتشتيان به هنگام زيارت از سراسر جهان گرد هم مي‌آيند.»
به گفته‌ي وي اين كه هنوز هم، آيين زيارت به مانند گذشته، برگزار مي‌شود،‌ نشان از زنده بودن اين آيين دارد و همين زنده بودن يكي ديگر از پتانسيل‌هاي پير سبز است.
چنان‌كه آمده،‌ اين زيارتگاه، جاي آراميدن حيات‌بانو،‌ شاهدخت ساساني است. مي‌‌گويند، اين شاهدخت ساساني از دست دشمنان به اين كوه پناه مي‌آورد. كوه دهان مي‌گشايد و حيات‌بانو را در خود مي‌گيرد و از ديد تازيان مي‌رهاند. سال‌ها بعد، شاهدخت به خواب چوپاني مي‌آيد كه گله را براي چَرا، به اين كوه برده است. در خواب، به چوپان، ازاحوال خود مي‌گويد و از جايي كه او را از چشم‌ها پنهان كرده است.
چوپان خوابش را براي مردم بازمي‌گويد و زيارتگاه پيرسبز، ساخته مي‌شود.
ذات‌الله نيكزاد،‌ گفت: «روايت‌هاي زباني و نوشتاري(شفاهي و كتبي) كه از اين زيارتگاه،‌برجاي مانده،‌ بخشي از داشته‌هاي فرهنگي آيين زيارت پيرسبز به شمار مي‌آيد.»
وي با اشاره به اين‌كه درباره‌ي پيرچك‌چك، هنوز به تاريخ دقيقي،‌دست نيافته‌‌اند،‌ گفت: «اما آن‌چه مسلم است، از گذشته، جريان داشته و تا به امروز، جاري است كه اين ويژگي بارز اين زيارتگاه در بحث ميراث فرهنگي است.»
نيكزاد، در سخنانش به «خيله‌»‌ها(اتاق‌ها و تالارهايي كه آسايشگاه زيارت‌كنندگان است)، آب‌انبارها كه براي دسترسي مردم به آب ساخته شده، كتيبه‌هاي تاريخي كه اشاره به بانيان و سازندگان خيله‌‌ها و زيارتگاه، دارد، اشاره كرد و گفت: «همه‌ي اينها به همراه كوه چك‌چك و دشت پايين‌دست كه يك منظر طبيعي جالب است، يادآور اين ميراث معنوي است كه ميراث طبيعي بارزي دارد. آيين زيارت پير سبز، يك محور است كه همه‌ي اينها را در دل خود جاي داده است وگرنه كوه در همه جا هست اما آن‌چه به اين كوه نمود بيشتري بخشيده، آيين زيارت پيرسبز و ارزش معنوي نهفته در آن است.»

پير سبز هرچند هر روز و همه‌زمان،‌ درهايش به روي بازديدكنندگان و زيارت‌كنندگان باز است، اما حال و هواي هنگامه‌ي زيارت،‌ گونه‌اي ديگر است. زرتشتيان به هنگام زيارت گردهم مي‌آيند، به برپايي جشن و شادي مي‌پردازند،‌ آيين نيايش به جا مي‌آورند و دف و دهلشان از بامداد تا شامگاه به راه است.