سرویس اندیشه - جستاری پیرامون «پرسهی همگانی اورمزد و اسفندماه»
جستاری پیرامون «پرسهی همگانی اورمزد و اسفندماه»
فرید شولیزاده: صدهزاران آفرین و درود به روان و فروهر «اشوزرتشت اسپنتمان» و همهی فرزانگان، دینورزان، پارسایان و بهدینانی که در درازای تاریخ، در راه پاسداری از «وَهدین مزدیسنی» جانباختهاند. خجسته روز اورمزد و اسفندماه در گاهنمای زرتشتی برابر با 25بهمنماه در سالنامه خورشیدی مصادف با پرسهی همگانی، نامور به «پرسهی همگانی اورمزد و اسفندماه» است. واژهی «پُرسه» از بن «پُرس» بهچم «پرسیدن» است. مراسم پرسه، آیینی است که با همت بازماندگان و باشندگی خویشان و آشنایان برای گرامیداشت شخص درگذشته برپا میشود.
جدا از پرسهی یکایک درگذشتگان، زرتشتیان جهان در درازای سال بهیاد هماروانان و درگذشتگان بهویژه جانباختگان راه ایرانزمین دو پرسهی همگانی هم برگزار میکنند؛ یکی در روز اورمزد و تیرماه (:29خوردادماه خورشیدی) و دیگری در روز اورمزد و اسفندماه (:25بهمن ماه خورشیدی) برپا میشود. فلسفهی برگزاری این دو آیین به جانفشانی ایرانیان در راه ماندگاری میهن باز میگردد. پرسه همگانی تیرماه برای گرامیداشت یاد و فداکاری بزرگ پهلوان ملی ایران «آرش کمانگیر» و ایرانیان جان برکفی که در هنگامهی ستیز با تورانیان جان خویش را از دست دادهاند، برپا میشود. دومین پرسهی همگانی در روز اورمزد و اسفندماه برای گرامیداشت یاد شهیدان و جانباختگان راه ایران در نبرد در برابر یورش تازیان برگزار میشود. میگویند در چنین روزی شمار بسیاری از ایرانیان در راه پاسداری از ارزشهای میهنی و دینی خود جان خویش را از دست دادهاند. از آنجا كه شمار جانباختگان این جنگ به اندازهاي بوده كه هر خانوادهی زرتشتي عزيزي را از دست داده بود، مردم بر آن شدند تا پرسهی همگاني برگزار کنند و از جانفشانيهاي آنها در راه میهن و دين خود یاد کنند.
در روز برگزاری پرسهی همگانی، کنار در ورودی سالن مراسم ميزی قرار داده میشود. بر روی این میز دو ظرف برای استفاده باشندگان قرار میدهند. در يكي از اين ظرفها نبات خورد شده ميريزند و در ديگري مخلوطي از شكر و قهوه قرار میدهند. پیش از برگزری پرسهی همگانی، مدیریت برگزاری مراسم اقدام به تهیه دفترچهاي میکند كه در آن نام، نام پدر، روز ديني و تاريخ و جای درگذشتن بهدینانی که در آن سال درگذشتهاند درج شده است. در هنگام ورود هريك از باشندگان در مراسم، این دفترچه در اختیار آنها گذارده ميشود. هر یک از باشندگان بنابر تمایل خویش هنگام حضور در مراسم، شاخههایی از برگ سبز «مورد» یا «شمشاد»، «عود»، «کُندر» و یا «چوب سندل» را با خود به مراسم پرسهی همگانی میآورند و در کنار سفره پرسه بر روی میز میگذارند.
در برخی از محلههای زرتشتینشین در بامداد روز پرسهی همگانی، مردم پیش از باشندگی در آیین پرسهی همگانی، نخست به دیدار خانوادههایی میروند که در آن سال درگذشتهای داشتند. زمانی کوتاه در آن خانه میمانند و چای یا شربت میخورند و برای روان هماروانان شادی آرزو میکنند.
باید دانست که «اشوزرتشت» نخستین پیامآوری بود، که آموخت هستی از دوبخش «گیتی» و «مینو» تشکیل شده و چنان این دو درهم آمیختهاند که هر کرداری در گیتی، بازتاب مینوی درپی خواهد داشت. اشوزرتشت آموخت که مرگ خاتمهی زندگی نبوده و درحقیقت زندگی مینوی روان، پس از مرگ نیز ادامه خواهد داشت و آدمی پادافره خود را چه در دوران زندگی گیتی و چه زندگی مینو دریافت خواهد کرد. براین باورپایه دینی، زرتشتیان مراسم «پرسه» میگیرند و مراسمی تحت عنوان مجلس «ختم» برگزار نمیکنند. زرتشتیان جهان باور دارند که «فروهر» درگذشته، پس از مرگ به اصل خود که ذات بیپایان اهورامزدا(:انغ رئوچنگه) است، میپیوندد. اما روان بهشوند آنکه منمن و مسئول تصمیم گیریها در دوران زندگی گیتی است، در بامداد روز چهارم پس از مرگ در دادگاه سراسر دادگری اهورایی «ونا»(:گناه) و «کرفه»(:ثواب) او، پس از سنجش با ترازویی مینوی به پادافره خواهد رسید. کرفهکاران در «وهیشتم مینو»(:بهشت یا بهترین جایی که در اندیشه میگنجد) و گناهکاران در «اچیشتم مینو»(:دوزخ یا بدترین جایی که در اندیشه میگنجد) جای خواهند گرفت. روان پس از سیسال به فروهر خود در «گروسمان»(:سرای نور و سرود) میپیوند(:ممزوج میشود) و جاودانه میشود. بهشت و دوزخ، در دین زرتشتی کاملا مینوی و مختص روان است و هیچ گونه جنبهی مادی و فیزیکی ندارد...
امید آنکه با یاری اهورامزدا و همازوری در راه اشا بتوانیم روزبهروز به ژرفای پیام اشوزرتشت باآگاهی و شناخت بیشتر، پی ببریم و از هرگونه اندیشههای نابخردانه و اهریمنی دوری جسته، راستیها و نیکیها را دریابیم و وجدان، دانش، خرد، اخلاق، عشق ، دوستی و انسانیت را چنانکه آرمان دینبهی است، بیش از پیش بگسترانیم. ایدون باد.