سرویس کتاب شناخت- کتیبههایی که از ایران سخن میگویند
از سوی پژوهشكده زبانشناسی میراث فرهنگی منتشر شد:
«باغ كتیبهها» مجموعهای سخنگو از سرزمین ایران است
گروه کتاب امرداد: باغ كتیبهها مجموعهای گرانبها از مستندات كهن كه شامل آثار تصویری، نقوش، نمادهای خطی و نوشتاری انسان از دورانهای پیش و آغاز تاریخ تا پایان دورههای اسلامی است كه بر سطوح صخرهای ستبر و مرتفع حك شده است.
این مجموعه ارزشمند، در واقع هیچ نقطه جهان چنین زنجیره سالم و دست نخوردهای از حلقههای سیر تطور و تحول تمدن بشری از آغاز تا به هنگام را در محمل نقش و تصویر خط و زبان در اختیار ندارد.
ضرورت و اهداف مولاژبرداری (همانندسازی) كتیبههای صخرهای و تأسیس مركز آگاهی اندوزی (مطالعات) كتیبهشناسی یكی از اهداف گردآوری این مجموعه گرانبها بهشمار میرود.
تصمیم اقدام به مولاژبرداری از كتیبههای صخرهای ایران به سال 1368 برمیگردد و اهداف اصلی از اجرای برنامه مولاژبرداری از كتیبههای صخرهای رفع دغدغههای ناشی از تخریب و امحاء كتیبههاست.
سركشی به هنگام به كتیبههای صخرهای جهت مراقبت فیزیكی آنها و در صورت نیاز درخواست مرمتهای لازم منظور از كنترل، تهیه عكس و كپی از كتیبهها و بسترهای آن به منظور در دست داشتن اطلاعات آخرین وضعیت فیزیكی آنها به عنوان یك سند مكتوب و حفظ و نگهداری آن در مركز اسناد سازمان یا محلی امن در مركز مطالات كتیبهها در پژوهشكده، تهیه یك یا دو نسخه مولاژ و نگهداری قالبها و بسترهای مربوطه در مكانی امن جهت تكثیر آنها در صورت نیاز با مجوز سازمان از جمله اهداف اصلی این طرح است.
سال 68 اقدام به كپیبرداری از كتیبههای صخرهای دوره ساسانی مشكین شهر، سال 76 و 77 زمان كپیبرداری از دو كتیبه پارتی و پهلوی ساسانی، شاپور اول در غار حاجی آباد استان فارس، سال 78 زمان كپیبرداری از كتیبههای صخرهای شاپور اول و كرتیر در نقش رجب، سال 79 كپیبرداری از سه كتیبه صخرهای اوراتویی نشتبان، رازلیق و سقندل، سال 80 زمان كپیبرداری از تعداد چهار كتیبه صخرهای به ترتیب دو كتیبه صخرهای داریوش و خشایارشا معروف به كتیبه گلگل ملكشاهی در ایلام و كتیبه صخرهای پهلوی گلپایگان در استان اصفهان از جمله مراحل مولاژبرداری در این سالها به شمار میرود.
سال 81 زمان كپیبرداری از تعداد 9 كتیبه صخرهای در استان خراسان جنوبی بیرجن معروف به كتیبههای پارتی خوسف، همچنین در سال 81 به دنبال كپیبرداری از كتیبههای صخرهای خوسف بیرجن در مدت كمتر از یك ماه موفق به كپیبرداری و تهیه مولاژ از حدود 23 كتیبه صخرهای دوره ساسانی در دو استان فارس و كرمانشاه شدیم.
سال 84 پس از یك وقفه سه ساله موفق به تهیه دو عدد مولاژ از كتیبههای صخرهای واقع در شهرستان ایذه معروف به كتیبههای كول فره و اشكفت سلمان شدیم و در سال 85 زمان كپیبرداری از دو كتیبه معروف صخرهای آنوبانی نی و گودرز در سرپل واقع در استان كرمانشاه بودیم كه در این سال پژوهشكده موفق به كپیبرداری از این دو كتیبه صخرهای بسیار مهم به خط و زبان اكدی و پارتی شد.
در سال 86 در ادامه مولاژبرداری از كتیبههای صخرهای موفق به تهیه كپی از تعدادی نقوش و نشانهای خطی به اصطلاح پیش از تاریخ ایران و چند نمونه كتیبههای صخرهای به خط نسخ دوران اسلامی قرون ششم و هشتم هجری قمری در استانهای مركزی و اصفهان در اطراف شهرستانهای خمین و گلپایگان شدیم.
كتیبه خوسف، كتیبه شاپور تنگه براق، كتیبه پهلوی و پارتی ستون بیشابور، كتیبه كرتیر نقش رستم، كتیبه كرتیر سرمشهد كازرون، كتیبه شاپور دوم در طاق بستان، كتیبه شاپور سوم در طاق بستان، كتیبه نرسی در تنگه چوگان بییشابور، كتیبه بزرگ شاپور در كعبه زرتشت، كتیبه یونانی شاپور در كعبه زرتشت، كتیبه شاپور سكان شاه و سلوك در تخت جمشید، كتیبه مهرنرسه در پل فیروزآباد، كتیبه ابنون و برم دلك در شیراز، كتیبه عیلامی در ایذه، كتیبه عیلامی و اشكفت سلمان در ایذه، كتیبه پارتی گودرز در سرپل ذهاب، كتیبه پارتی گودرز در سرپل ذهاب، كتیبه اكدی آنوبانی نی، نقوش پیش از تاریخ در خمین، نقوش مراسم آیینی پیش از تاریخ و... از جمله كتیبههایی است كه در باغ كتیبهها گردآمده است.
پیشنهاد اقدام به تأسیس باغ مولاژ كتیبهها صرف نظر از تأخیرهای اجرایی سالهای قبل در تأمین اعتبار آن در سال 85 مطرح شد و در سال جاری با توجهات سرنشین پژوهشكده دكتر سید طه هاشمی و دكتر ابوالقاسم اسماعیلپور سرنشین پژوهشكده زبانشناسی، كتیبهها و متون در ضلع جنوب شرقی كاخ صاحبقرانیه مجموعه تاریخی فرهنگی نیاوران واقع شده است.
در همین راستا: