کتاب شناخت-هفت رخ فرخ از ایران سخن میگویند
معرفی فرهنگ و تمدن ایران در «هفت رخ فرخ ایران»
گروه کتاب امرداد: «هفت رخ فرخ ایران» مجموعهای است كه به صورت كتاب و فیلم تدوین شده و فرهنگ و تمدن ایران را در هفت رخ به تصویر میكشد. این اثر به كوشش فرزین رضائیان و همكارانش تهیه شده است.
این مجموعه به دو زبان فارسی و انگلیسی در هفت فصل(رخ) به صورت كتاب و فیلم آماده شده و نشان میدهد كه فرهنگ و تمدن ایران سراسر نازش خیز و بالیدنی است.
این مجموعه از یك سو تاریخ و آثار هنری و فرهنگی ایران را از 7000 سال پیش تا زمان صفویه به بهترین شیوه نمایش میدهد و از طرف دیگر پژوهشگرانی را به مخاطب معرفی میكند كه تمام هم و غم آنان زنده نگهداشتن نام ایران و ایرانی است.
این كتاب حاصل چهارده سال پژوهش غیرمستمر است. تصویربرداری از اماكن و فضاهای تاریخی و باستانی ایران زمین و همچنین اشیاء ایرانی در موزههای نامدار بینالمللی و گفت وگو با بیش از هفتاد تن از استادان برجسته ایرانشناس در سراسر دنیا نتیجه این پژوهش بهشمار میرود.
به گفته دكتر سورن ملكیان شیروانی از مركز ملی پژوهشهای فرانسه، از 2000 سال پیش از میلاد تا قرن 19 میلادی هیچ كشوری در جهان این تعداد آثار هنری با این همه شكلهای گوناگون به دنیا عرضه نكرده و این روند بدون وقفه و به صورت پیاپی ادامه داشته است.
پروفسور سیدحسن نصر، استاد اسلامشناسی، دانشگاه جرج واشنگتن معتقد است كه این كتاب برای نخستین بار و به طرزی بیسابقه از مراحل حیات تمدن ایران و بسیاری از دستاوردهای نوآورانه آن پرده برمیدارد و برخی از رخسارهای گوناگون و زیبایی را كه به دنیا عرضه كرده یكی پس از دیگری عیان میكند.
دیدگاه پروفسور ریچارد فرای استاد دانشگاه هاروارد، این است كه در این اثر بسیاری از ابعاد تمدن مفتون كننده ایران برای نخستین بار بازسازی شده و با آنكه بر پایه پژوهشهای علمی استوار است؛ ولی مخاطبان عام نیز میتوانند از مطالب آن استفاده كنند.
دكتر شیلا كنبی، معاون بخش گنجینههای شرق موزه بریتانیا نیز اعتقاد دارد كه كتاب هفت رخ فرخ ایران برای دانشجویان تاریخ و فرهنگ ایران و همچنین برای كسانی كه مایلند به ایران سفر كنند و یا با فرهنگ ایران آشنا شوند بسیار قابل استفاده است و گویی افراد را به درون شهرها و فضاهای باستانی و تاریخی ایران، آن هم در زمانی كه در اوج شكوه و عظمت بوده میبرد.
این مجموعه در هفت رخ تدوین شده است كه در ادامه به معرفی آنها خواهیم پرداخت:
رخ اول: گهواره تمدن
در این فصل شاهد شكلگیری شهرهای اولیه، تحول معماری و مجسمهسازی، اختراع چرخ، گسترش علوم و فنون، ذوب فلزات، رواج تجارت و از همه مهمتر تحول خط و آغاز نگارش هستیم. همچنین بازآفرینی شهرها و معابر باستانی از پنجهزار سال پیش به بعد چون چغامیش، شوش و چغازنبیل در این فصل به تصویر كشیده شده است.
رخ دوم: مدیریت امپراطوری جهانی
در این بخش شاهد شكلگیری اولین امپراتوری عظیم جهانی با پیامی انسانی و قوانینی بینالمللی، یعنی امپراتوری عظیم هخامنشی هستیم. هخامنشیان علاوه بر بنای كاخهای باشكوه و شگفتانگیز، نظام اداری بسیار كارآمدی را پی ریختند و شبكه ارتباطی وسیعی تأسیس كردند. رفتار حكومتی آنان با ملتهای تحت فرمان خود كه پهنه آن از رود سند تا شمال آفریقا و از دریای آرال تا خلیجفارس و دریای عمان گسترده بود بلندنظرانه بهنظر میرسید. این مجموعه ما را به درون كاخهای عظیم و زیبای تخت جمشید و مراسم آیینی كه در این كاخها برپا میشده میبرد.
رخ سوم: چهارراه تمدنها
در این بخش شاهد اوج هنر ساسانیان در این اثر بسیاری از ابعاد تمدن مفتون كننده ایران برای نخستین بار بازسازی شده و با آنكه بر پایه پژوهشهای علمی استوار است؛ ولی مخاطبان عام نیز میتوانند از مطالب آن استفاده كنند در زمینه تجارت و معماری و تأثیرات آن بر روم، چین و حتی ژاپن هستیم. ایران آن روز، كه میان خاور دور و امپراتوری روم قرار داشت، به منزله پلی معنوی و تجاری میان غرب و شرق ایفای نقش میكرد و از طریق آن آثار هنری و فرآوردههای گوناگون به چهار گوشه جهان راه مییافت. از این تجارت پر رونق درآمد سرشاری نصیب كشور میشد كه ایجاد یادمانهای باشكوه و پیشرفت هنرها و فنون را امكانپذیر میكرد. در این فصل بازآفرینی كاخها و بناهای عظیم آن دوره همچون شهر دایرهای شكل اردشیر اول و طاق كسری را مشاهده میكنیم.
رخ چهارم: دوران طلایی فرهنگ ایران
در طول چهار قرن پس از سقوط ساسانیان، ایرانیان با قبول پیام توحید و ضمن حفظ و تداوم میراث فرهنگی خود به تدریج به اسلام گرویدند و بر پایه اعتقادات تازه خود فرهنگی جهانی را شكل دادند كه حاصل تلاقی سنتهای گوناگون بود. در نتیجه، هنر و معماری اوج گرفت و علومی مانند پزشكی، شیمی و نجوم پیشرفتهای چشمگیری كرد و ایران دانشمندانی همچون ابنسینا، رازی و خوارزمی را به دنیا عرضه كرد. به این ترتیب میتوان این دوره را عصر طلایی فرهنگ ایران نامید. در این فصل شاهد بازآفرینی شهرهایی همچون شهر بم هستیم و عناصر شكل دهنده هنر اسلامی را مشاهده میكنیم.
رخ پنجم: میناگری با كلمات
در دوران تسلط اعراب بر ایران با اینكه خط و الفبای عربی به عنوان خط نوشتار جایگزین خط پهلوی شد؛ اما زبان عربی نتوانست جای زبان فارسی را به عنوان زبان گفتار بگیرد. ایرانیان كه خود بر زبان و قواعد عربی مسلط شده بودند از آن برای پیشبرد امور مذهبی و پرداختن به مباحث علمی استفاده میكردند با اینحال زبان فارسی جدید بهترین وسیله برای سرودن شعر و خلق آثار بیهمتای ادبی بود. در این فصل با آثار شاعران بزرگی همچون فردوسی، رودكی، نظامی، مولانا، سعدی و حافظ آشنا میشویم و شاهد تأثیرات اشعار آنها بر جهان ادب تا به امروز هستیم.
همچنین در این فصل بازآفرینی شهرهای نیشابور قدیم و اصفهان دوره سلجوقی و تأثیرات آن بر معماری جهان اسلام تا اروپا را به عینه میبینیم.
رخ ششم: استوار چون سرو
ایران همچون درخت سرو میماند كه در تندبادهای تاریخ خم میشود؛ ولی نمیشكند و دوباره برپا میایستد. در این فصل درمییابیم كه ایرانیان همواره اقوام مهاجم را چنان شیفته فرهنگ و تمدن خود میكردند كه در كوتاهترین زمان تنها با گذشت یك نسل این اقوام میكوشیدند كه ایرانی شوند و بالاخره نیز ایرانی میشدند. در این فصل شاهد بازآفرینی شهرها و عمارتهای عظیم آن دوره همچون ربع رشیدی یا شهر علم در تبریز و همچنین سلطانیه در زنجان و نیز به اوج رسیدن هنر كتابآرایی و تأثیرات آن هستیم.
رخ هفتم: بازآفرینی یك تمدن
صفویان كه قدرت را در سال 1501 میلادی به دست گرفتند عصر جدیدی را در تاریخ ایران آغاز كردند. آنها توانستند به سراسر ایران تسلط یابند و سرانجام زمینه اعاده هویت ملی ایرانیان و ایجاد حكومتی واحد را پس از یكهزار سال در غالب سلسله صفویان تحت لوای تشیع فراهم آورند. در این فصل، اوج هنر معماری، تجارت، حكومتداری، آزادی مذهبی و مداری دینی در عصر صفوی و تأثیرات آن بر شبه قاره هند و امپراتوری عثمانی را درك خواهیم كرد.
دكتر فرزین رضاییان تحصیلات خود را در رشتههای جامعهشناسی، علوم سیاسی و ارتباطات در دانشگاه ایلی نویز(شیكاگو) به پایان برده و سپس مطالعات دانشگاهی خود را در زمینه هنر و تمدن ایران دنبال كرد. وی ظرف بیست سال گذشته، پژوهش، نگارش متن و كارگردانی فیلمهای گوناگون مستند و آموزشی را در شركت طلوع ابتكارات تصویری برعهده داشت كه برخی از آنها جوایز داخلی یا بینالمللی را به خود اختصاص دادهاند. شكوه تخت جمشید و هفت رخ فرخ ایران آخرین كارهای این پژوهشگر بهشمار میرود كه بر اساس آخرین اطلاعات باستانشناسی و تاریخی به بازسازی مهمترین یادمانهای هفت دوره تاریخی ایران پرداخته است.