سرویس رویداد- ریشه شناسی واژه چلیپا انجام شد
«چلیپا» كهنترین نشان تمدن
خبرنگار امرداد- میترا دهموبد: "چلیپا، یكی از كهنترین نمادهای برجایمانده از تمدنها و فرهنگهای گذشته است كه میتوان در تمامی جهان، نشانهایی از آن یافت. این نشان تنها بسنده به فرهنگ و تمدن ایران نیست هرچند هنوز بهدرستی خاستگاه آن روشن نشدهاست."
در نشستی كه با نام «چلیپا» كه در خانهی فرآوران ایران برگزار شد به ریشهی واژگانی چلیپا، نقشهای چلیپا، نقش عدد در این نماد باستانی و جاهایی كه این نشان در آن یافت شده، پرداخته شد.
«مشیر»، كه پژوهشی بر روی این نماد كرده گفت: «این نشان را انسان در هنگامهای بهعنوان یك نماد سپند برگزید كه جهان در تاریكی بود و آتش، خورشید و سوسوی ستارگان برای انسان سپند بود. در واقع این نشان برگرفته از روزگاری است كه انسان خورشید و نور را میپرستید.»
به گفتهی مشیر این نشان شاید برگرفته از شكلی باشد كه انسانها در هنگام روی هم گذاشتن چوب و درست كردن آتش به آن دست یافتهاند، چراكه این نشان شبیه یك بعلاوه(+) است.
مشیر بهنامهای گوناگون چلیپا در كشور انگلستان، كشورهای شمال بریتانیا، در متون بودایی و در میان مردم تبت اشاره كرد و گفت: «پیشینیان چه در ایران و چه در دیگر كشورها این نشان را نماد نیكی و خوبی و همچنین نمادی برای دفع بلا و چشمزخم میدانستهاند بهگونهای كه هنوز هم مشاهده میشود و هنوز هم مردم برای تركاندن چشمهای شور، برروی تخممرغ از نشان بعلاوه استفاده میكنند.
عدد ٤ یكی از چیزهایی است كه در شكلگیری این نشان، نقش داشته است. مشیر در اینباره به ٤ فصل، ٤ گوشهی جهان،٤ طبع(سودا، بلغم، خون و صفرا)، ٤ عنصر و چهار رودخانهی بهشت اشاره كرد. وی نشان صلیب را نیز یكی از نشانهای برگرفته از چلیپا برخواند. و گفت: «این نشان بر روی درفش كنستانتین بوده و كنستانتین آنرا نماد پیروزی خود میدانسته است.»
وی جامها و ظروفی برجایمانده از سدهها و هزارههای پیشین را در تصاویری نشان داد همچون جام طلایی حسنلو، جام مارلیك و جام طلایی كلاردشت كه در تمامی آنها نشان چلیپا دیده میشود. این نشان در زمان هخامنشیان و بهویژهدر روزگار اشكانیان در ایران بسیار یافت شدهاست بنابر همین یافتهها برخی پژوهشگران بر این باورند كه هخامنشیان و اشكانیان پیرو آیین مهرپرستی بودهاند.
این نشان در مصر در میانرودان در هندوستان در چین، ایتالیا، آلمان، یونان، انگلستان و در میان سرخپوستان آمریكا نیز یافت شده است. مشیر این نماد را در هندوستان نشان خورشید خواند كه بر سر در پرستشگاهها، كارمیشود. چلیپا در هندوستان نمادی نیك، بركتزا و پشتیبان باروری است بنابراین هندیها در هنگام گشایش مغازه یا هر جای دیگری آنرا بالای سر آن مكان نقش میكنند. كشاورزان نیز بهنشان درخواست بركت از خدا برای زمینهایشان از چلیپا سود میجویند و برای آرزوی نیكبختی و زندگی بارور برای نوعروسانشان این نشان را بر بالای پیشانی عروس و بر روی زمینی كه عروس بر روی آن گام برمیدارد، نقش میكنند.
بر پایهی پژوهشهای مشیر، در كشور چین این نشان به رنگهای سبز، آبی، قرمز و زرد دیده میشود كه سبز، نشان بركت در كشاورزی، آبی نشان بركت آسمانی، قرمز نشان قلب بودا و زرد نشان خوشبختی و نیكفرجامی است. این نماد در رم باستان، نماد باروری، عشق و مهر در میان مردم بودهاست.
حتا نشانی كه هیتلر بعدها بهعنوان پرچم آلمان نازی برگزید نیز برگرفته از نشان باستانی چلیپا است. به گفتهی مشیر، مردم شهر «باد»، یكی از شهرهای آلمان، نشانی ٢٥٠٠ ساله كه همان نشان چلیپا بوده به هیتلر پیشكش می كنند و هیتلر نیز برپایهی این نشان پرچم آلمان نازی را برمیگزیند.
مشیر در پایان به حضور نماد چلیپا در ایران حتا پس از ورود اسلام در معماری و دیگر هنرها اشاره كرد و تصویرهایی را نمایش داد كه نشان از ریشهداشتن این نماد در تاروپود ایرانیان داشت و اینكه ایرانی آنچنان این نشان را سپند میدانسته كه در مكانهای سپندی چون مسجدها از آن سود جسته است.
گزیده روز تارنما:
سرویس خواندنی ها- خواندنیهای تاریخ و فرهنگ ایران۲
سرویس زرتشتیان- گفت وگو امرداد با یک فیلمساز زرتشتی