سرويس انديشه - بهمناسبت ٢٣اسفندماه، سالروز درگذشت دستور«رستم شهزادی»
چون او ، انسانم آرزوست...
بهمناسبت ٢٣اسفندماه، سالروز درگذشت دستور«رستم شهزادی»
فريد شوليزاده:
ز استاد چو وصف جام جم بشنودم
خود جام جهان نمای جم من بودم
ایدریاد یابد انوشهروان دستور «رستم دینیار شهزادی»، دستور بزرگ زرتشتیان ایران و پیشوای فرزانهی زرتشتیان جهان، فخر آزادگان و سرمشق خداجویان و دینباوران راستین. آن بزرگ مُرشدی که وجود بیمانندش بهراستی جام جهان نمای جم میبود؛ چه سرچشمهای بود جوشان از راستی و معدنی بود غنی از دانش توحیدی. پاکمردی که در سراسر عمر پُربرکتش با اندیشه، گفتار و کردار نیک زیست. آن آموزگار بزرگی که در راه شناساندن حقیقت آموزههای اشوزرتشت هر سختی، ناهمواری و ناملایمتی را بهجان خویش خرید و چه بسیار که در این راه مورد طعن و لعن مردمان متعصب و جاهل قرار گرفت. اما چون دماوند، استوار و پابرجای تا آنجا که توان داشت در راه سربلندی دین و ترویج دینداری کوشید. عمری با سادگی زیست و در طی طریق طریقت گدازنده اشوزرتشت، عاشقانه سوخت. به راستی که دستور رستم شهزادی تجسم زندۀ یک اَشون و بهحَق كه سوشیانت زمان بود...
زنده یاد، فرزانهی دانشمند، دستور رستم شهزادي فرزند دستور دينيار شهزادي، درسومين روز فروردينماه 1291خورشيدي در يزد(کوي دستوران) ديده بهجهان گشود. نخست تحصيلات ابتدايي را در دبستان دينياري يزد پشت سر گذاشت، از آنجايی که در يزد امکانات ادامه تحصيل در دبيرستان برايش وجود نداشت و ذهنش مشتاق علم بود از سوي کنکاش موبدان يزد به همراه روانشاد «دستور فيروز آذرگشسب» به تهران براي ادامه تحصيل اعزام شد.
در ابتدا به مدت پنجماه در دبستان جمشيدجم تحت مديريت شادروان سهراب سفرنگ ادامه تحصيل داد و با مقدور شدن امکان ادامه تحصيل در دبيرستان البرز که در آن زمان به «کالج آمريکايي» نامور بود، تحت نظارت شادروان «دستور رستم ماونداد» به ادامه تحصيل مشغول شد.
نظر به اينکه وی انسانی باهوش و سرشار از استعدادهای گوناگون بوده و حافظهاي قوي داشت، به پیشنهاد شادروان «میرزا سروش لهراسب»،کنکاش موبدان يزد در سال 1307خورشيدي با هزينه خویش ايشان را به همراه دستور فيروز آذرگشسب به منظور کسب آموزشهاي عالي در زمينهي دين زرتشتي و احاطه کامل بر زبانهاي اوستايي، پهلوي، پازند و مسايل تطبيقي اديان به مرکز عالی پژوهشهای دینی «کاما آتورنان» که دانشکده و پژوهشگاهی است ويژه تربیت موبدان دانشمند در هند، اعزام کرد.
تحصیل در این مرکز برجستهی آموزش عالی به دو دوره کلی تقسیم شده است. نخست يک دوره سهساله که هدف آن تربيت موبدان اوستاخوان است و پس از آن یک دوره تکمیلیِ ویژه، چهار تا پنجساله تخصصیتر که در پایان فراگیری این دوره آموزشی هشتساله موبدان با مدرک ممتاز «موبد دانشمند» فارغ التحصیل ميشوند. دستور رستم شهزادي هر دو دوره اين آموزشگاه را با موفقيت و مدارج درخشان پشت سرگذاشت و در سال 1314خورشيدي در آتش ورهرام بمبيي به مقام بزرگ و ارزشمند، موبدِ دانشمند سرافراز شد. وی علاوه بر مدرک عالي به دريافت «مدال خوش اخلاقي موبدان» نیز نايل شد. دستور رسم شهزادي هنگام تحصیل از سال چهارم به بعد به شوند(:علت) قدرت بيان و حافظهي قوياي که داشت به پيشنهاد مدير آموزشگاه کاما آتورنان،زنده یاد «دستور دکتر ایرج جهانگیر تاراپوروالا» در جشنهاي ملي و مذهبي ايرانيان مقيم هند نیز سخنرانيهايي ايراد ميکرد.
دستور رستم شهزادي در سال 1314خورشيدي پس از فراقت از تحصیل به ایران بازگشت و از همان بدو ورود از طرف انجمن زرتشتيان ايراني بمبيي به سرپرستي پرورشگاه مارکار يزد که در آن زمان تحت مديريت «ميرزا سروش لهراسب» اداره میشد، برگزيده شد. دستور شهزادی در این دوره كم و بيش سهساله به تدريس دروس ديني، زبان انگليسي، تاريخ و جغرافيا در دبيرستان مارکار يزد مشغول بود. دستور رستم شهزادی از همان جواني همکاري خویش را با کنکاش موبدان يزد آغاز کرده و در ايام تعطيل گاه پياده و گاه با دوچرخه به گهنبارخانه يزد و نقاط مختلف دهات زرتشتينشين ميرفت و به ايراد سخنرانيهاي ديني و فرهنگي و پاسخ دادن به پرسشهای ديني مردم آنجا همت ميگمارد. آن بزرگوار هیچگاه این کوششهای سپند را در درازاي زندگی پربرکتشان متوقف نساختند. مجموعه این سخنرانیها بکوشش دُخت گرامشان، «بانو مهرانگیز شهزادی» (باستانی) در قالب کتابی بانام «مجموعه سخنرانی های موبد موبدان رستم شهزادی»،به زیور طبع آراسته شده است.
دستور رستم شهزادی در سال 1320خورشيدي با خواهر گرامی ميرزا سروش لهراسب، شادروان «بانو دولت خانم لهراسب» پيوند زناشويي بست. در سال 1325خورشيدي بنا به دعوت انجمن زرتشتيان تهران بهمنظور آموزش دروس ديني و زبان انگليسي در دبيرستانهاي پسرانه فيروزبهرام و دخترانه انوشيروان جيتاتا، به همراه همسر و يک فرزند به تهران نقل مکان کرد. دستور اين فرصت را غنيمت شمرده و در کنکور دانشکده حقوق دانشگاه تهران شرکت کرد که پس از قبولي به مدت سه سال به تحصيل پرداخت و ليسانس خود را با پاياننامهاي با درجهي عالي به نام «قانون مدني زرتشتيان در زمان ساسانيان » که ترجمهای است به فارسی از متن پهلوی «ماتیکان هزارداتستان» دريافت داشتند.
به سال 1331خورشيدي دستور شهزادي به استخدام وزارت فرهنگ و آموزش عالي در آمد و چندي بعد نیز در سال 1338خورشيدي مسئوليت کتابخانه اردشير يگانگي را نیز عهده دار شدند و البته هم زمان به کار در اداره اعزام دانشجو به خارج از کشور نيز نظارت میکردند. در ديماه سال 1339خورشيدي براي نخستين بار دستور رستم شهزادي در تلويزيون ملی ايران به ايراد سخنراني پرداخت، موضوع آن سخنراني «برابري و برادري در دين زرتشتي» بود که ايشان در آن برنامه شجاعانه از اين موضوع دفاع کردند که به دليل سخنراني ارزشمندشان از جانب روانشاد ارباب رستم گيو که در آن زمان رياست انجمن زرتشتيان تهران را عهده دار بودند، مورد تشويق قرار گرفته و تقدير نامه دريافت كردند.
به سال 1339خورشيدي که نخستين کنگره جهاني زرتشتيان در تهران برگزار شد، دستور رستم شهزادي به سمت دبيري کنگره و گزارشنويسي آن برگزيده شد. از سال 1342 دستور به دعوت سازمان فروهر به عنوان رييس افتخاري کلاسهاي عالي ديني انتخاب شد که ساليان سال اين کلاسها را با موفقيت برگزار میکرد و طي اين دورهها بيش از چندصدنفر فارغ التحصيل شدند که هم اکنون هريک در گوشه اي از جهان به آموزش و تعليم دادن آموزههای اشوزرتشت به سایر زرتشتیان مشغولند.
در سال 1352خورشيدي پس از بازنشسته شدن شادروان «سهراب سفرنگ»، دستور رستم شهزادي از طرف دولت وقت با معرفينامه انجمن زرتشتيان به شوند داشتن ليسانس حقوق قضايي به سرپرستي دفتر خانه ازدواج زرتشتيان انتخاب شد که تا پايان عمر نيز اين وظيفه را به خوبي بردوش داشت. در سال 1358خورشيدي باوجود ناآرامي اوضاع و بمبگذاريهاي متعددي که از طرف مخالفان در نهادهاي مملکتي ميشد، دستور رستم شهزادي چون دوستدار ايران و نگران سرنوشت هازمان زرتشتي بود، شجاعانه دعوت انجمن زرتشتيان و آراء عموم زرتشتيان را پذيرفت و حاضر شد براي تدوين قانون اساسي کشور در نخستين مجلس خبرگان قانون اساسی انجام وظيفه کند. در جلسات همواره کوشش ميکرد که حق و حقوق زرتشتيان و ديگر پيروان اديان الهي را يادآور شود و بر بسياري از باورهاي ملي و مذهبي تاکيد ميکرد. يکي از بزرگترين اقدامات ايشان تثبیت سه رنگ پرچم ایران در تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران بود. دستور شهزادی با پدید آوردن روح برادري در دل ديگر باشندگان در جمع خبرگان قانون اساسی و ایراد توضيحات بایسته سبب شد که در رايگيري به عمل آمده، سه رنگ پرچم ايران بدون تغيير تصويب شود.
دستور شهزادي پس از انقلاب1357 هم به همکاري مداوم خود با انجمنها و سازمانهاي زرتشتي ادامه داد، سالها ریاست کنکاش موبدان را بر عهده داشت و روز به روز با روحيهاي خستگي ناپذيرتر بر تلاشهايش میافزود. بهگونهاي كه در کنگرههاي جهاني زرتشتيان در نقاط مختلف جهان هميشه بهعنوان سخنراني چيره دست شرکت ميکرد. دستور شهزادي با گشاده رویی تام و مهرباني، تمام وقت در اختيار پژوهشگران دين زرتشتي و دوستداران فرهنگ ايراني بود و به حل و فصل مسايل ديني زرتشتيان ميپرداخت و همواره در دفتر کارش راهنماي محققان و پرسشگران بود. به دليل دانش گستردهي ايشان در مسايل مختلف علمي، ديني و فرهنگي بارها و بارها در جلسههاي مهم فرهنگي و ملي به عنوان نماينده و موبد موبدان زرتشتيان از ايشان دعوت به عمل ميآمد و در گفتوگوهاي تلويزيوني و مطبوعاتي نيز حضوري فعال داشت. دستور به آموزش دادن و آموزگاري عشق ميورزيد، بطوريکه حتي در دوره بازنشستگي نيز کار خود را در وزارت فرهنگ و آموزش عالي ادامه داد و حتي در شش ماه آخر عمر پُربرکتشان که نخست در بخش مراقبتهای ویژهی بیمارستان و سپس در بستر بيماري در منزلشان گذشت، با کمک دختر گرامیشان به مکاتبات و ارتباطش با جامعه ادامه داد. دستور رستم شهزادي 65 سال بطور جدي سخنراني و نويسندگي کرد و در مجموع بيش از هزار سخنراني و صدها نوشته و دهها عنوان کتاب چون:
1:ترجمه متن پهلوی«ماتیکان هزار داتستان» [= قانون مدنی زرتشتیان در زمان ساسانیان]
2:آوانویسی و ترجمه ی کتاب مقدس «خرده اوستا»
3:ترجمه ی سرودهای مینوی«گاتها»
4:«زرتشت و آموزشهای او»
5:«جهان بینی زرتشتی»
6:«زرتشتیان یکتاپرستند»
7:«سیری در آموزشهای گاتها»
8:«واژه نامه پازند»
9:«دین و دانش»کتاب آموزش دینی دانش آموزان اول دبیرستان
10:ترجمه به فارسی کتاب بسیار ارزشمند«خداشناسی زرتشتی»[Zoroastrian Theology] اثر شمس العلما دستور دکتر مانکجی نوشیروانجی دهالا
11:ترجمه به فارسی کتاب«زناشوئی در ایران باستان» اثر دستور جمشید کاووس جی کاتراک
12:ترجمه به فارسی کتاب«آموزشهای زرتشت_پیامبر ایران» اثر دکتر تهمورس ستنا
آخرين مقاله اي که از دستور رستم شهزادي در نشريه اي چاپ شد،مقاله اي است با عنوان «جشن و شادي در ايران باستان» که در ماهنامه فروهر در شماره 5_6 امرداد و شهريور سال 1378 بطبع رسیده و آخرين سخنراني رسمي ايشان در حرم امام خميني(ره) به مناسبت يکصدمين سالگرد تولد امام بود.
دريغا که سعادت بهرهمندي ما از اين اُسوهی ایمان و گنجينهی علوم مزدیسنی و چشمهي جوشان معرفت توحیدی بيش از اين نبود... در 23 اسفندماه 1378خورشيدي دستور بزرگوار، آن پاکمرد آزاده، پیر حقیقی راه اشوزرتشت پس از سالها زندگی پربرکت چشم از گیتی فرو بست و عاشقانش را در فراق خویش تنها گذاشته، بسوی جهانآفرين شتافت...
دردا که پاکباز جهـان،از جهـان برفت
پاک آنچنان که آمده بود،از میان برفت
از پیشگاه پروردگار یکتا و بی همتا برای روان وی «وَهیشتم اَهوم اَشه اُنام رَاُچنگهم ویسپوخواتِرم» [=بهشت روشن و سراسر شادی،جایگاه پرهیزکاران] را آرزومندم.ایدون باد.
وصيتنامه دستور رستم شهزادي
1-اشو زرتشت نخستین پیامبر توحیدی بود
2-گفتار اشو زرتشت را باید در گاتها آموخت
3-انتخاب بهشت و دوزخ در دست خودمان
راه است و چاه و دیده بینا و آفتاب
تا آدمی نگاه کند پیش پای خویش
4-اصول دین اندیشه و گفتار و کردار نیک
زرتشتیان آیندهِ باید حقایق فرهنگ ایران ...
آخرین دست خط بابا(موبد رستم شهزادی) که نتوانسته آن را تمام کند،اسفند 1378
(آرامگاه دستور رستم شهزادی در قصرفیروزه، فرتور از فرید شولیزاده)
(كارت شادباش نوروزي زندهياد دستور رستم شهزادي)