جشن سده در يزد

فرتور از نگين ساديتنها ٥ روز ديگر تا جشن سده‌ برجاي مانده است. بر همين پايه بر آن شديم تا در اين واپسين روزها كه تا اين جشن باستاني برجاي مانده، هر روز يك متن و يك چكامه درباره‌ي اين جشن بر تارنماي امرداد، بگذاريم چراكه مي‌دانيم شما هم همچون ما داريد ثانيه‌‌ها را مي‌شماريد تا جشن سده فرا رسد. شايد با خواندن اين نگاشته‌ها، اندكي بياساييد و با سده خوش باشيد تا از در، در آيد.
موبديار فرزين فرخ‌منش: يكي از شوندهاي بزرگي شهريگري(:تمدن) ايران باستان، بودن جشن‌هاي بزرگ ملي است كه مانند آنها را در ميان ملت‌هاي ديگر، كمتر مي‌توان يافت. جشن نتيجه آسايش و به گفتار  ديگر، برآيند انديشه‌ي نيك در كارهاي اجتماعي و فردي و درنتيجه، نشانه‌‌ي بزرگ فرزانگي و شهريگري يك قوم است. بنابراين اگر هيچ شوندي(:دليلي) براي نماياندن كمال مينوي و مادي ايران باستان در ميان نبود، همين يك شوند مي‌توانست ما را به حقايق انكارناپذيري راهنمايي كند، زيرا بسيار روشن است كه تا انديشه‌‌ي آدمي از بند سختي‌هاي زندگي نرهد و دل به خلوت‌گاه مهر و آسايش راه نيابد، هيچگاه نوش‌خندي، بر  لب نخواهد داشت.
در آيين ايرانيان باستان به جشن‌ها بيش از همه‌‌ي مذاهب و ملل ديگر توجه شده است و از ميان اين جشن‌ها برخي تنها مذهبي و برخي هم مذهبي و هم ملي هستند. جشن «سده» يكي از ا ين جشن‌هاست كه نه تنها از نگاه مذهبي ارجمندي بسياري دارد بلكه در ميان همه‌ي مردم نيز به آن توجه فراوان مي‌شد. از همين روي است كه ياد آن نيز از خاطر ايرانيان پاك نشده و با كوچك‌ترين توجهي، ممكن است كه آن را به همان شكوه ديرين، باز گردانند. اين جشن  يكي از جشن‌هاي آتش است و البته بزرگ‌ترين آنها است و از روزگاران كهن در ايران برپا مي‌شده است. (1)
از چگونگي سرآغاز اين جشن در نوشتارهاي گوناگون، سخن فراوان به ميان آمده است. اما آن چيز كه هويت كنوني اين جشن را پاس مي‌دارد، شيوه‌ي برگزاري آن در جاهاي گوناگون ايران و جهان است. زرتشتيان به عنوان ميراث‌داراني كه بيش از ديگر ايرانيان پاسداشت فرهنگ و آيين‌‌هاي ايران باستان بوده‌اند، نقش بسزايي را در اين روند دگرگوني تاريخي ايران بردوش داشته‌اند و البته يزد به‌عنوان يكي از قطب‌هاي مهم زرتشتيان ايران و جهان، نقش پررنگ‌تري را داشته است. برگزاري جشن سده‌ي يزد در تاريخ معاصر به دهم بهمن‌ماه 1323خورشيدي بازمي‌گردد. سالي كه با كوشش و دستياري آقاي «دكتر فريدون كابلي» جشن سده با شور و سروري ويژه در يزد برپا شد. از آن سال، اين جشن كهن به گونه‌ي پياپي در روز دهم بهمن‌ماه از سوي انجمن زرتشتيان يزد و سازمان و باشگاه جوانان زرتشتي يزد برگزار شده است.(2)
خوب است كه بدانيد در يزد به شوند وجود محله‌هاي پرشمار زرتشتي‌نشين، جشن سده به گونه‌ي جداگانه در هر محله برگزار مي‌شود. اما جشن سده‌اي كه تاكنون در «سازمان و باشگاه جوانان زرتشتي يزد» برگزار شده است، جايگاه اصلي برگزاري اين جشن بوده است. چندسالي است كه با آغاز كار ساختماني و بازسازي باشگاه جوانان زرتشتي يزد و با هماهنگي و همكاري انجمن‌ها و ديگر سازمان‌هاي هازمان(:جامعه) زرتشتي يزد، اين جشن ملي مذهبي در «پير رهگذر چم» و با سرپرستي و هماهنگي انجمن زرتشتيان تفت و توابع برگزار مي‌شود. افزون بر پير رهگذر، از سال گذشته با پايان يافتن كار ساختماني، جشن سده در سازمان و باشگاه جوانان زرتشتي يزد و نيز ديگر محله‌هاي زرتشتي‌نشين نيز برگزار مي‌شود. كيفيت و چگونگي برگزاري اين جشن برپايه‌ي به موقعيت برگزاري هر جشن متفاوت است. در جشن سده‌ي «پير رهگذر چم» و نيز «سازمان و باشگاه جوانان زرتشتي»، نخست چند روز پيش از سده در جايگاه برگزاري جشن توده‌ي بزرگي از هيزم را بر روي هم انباشته مي‌كنند، سپس در روز برگزاري جشن،  آيين با سرايش گاتهاي سپند اشوزرتشت و سپس اجراي سرود ملي آغاز مي‌شود. پس از آن پيرامون جشن سده و فلسفه‌ي برپايي آن يكي از موبدان سخنراني مي‌كند. در پايان هم با حضور باشندگان در جشن، موبدان با سرايش اوستاي «آتش‌نيايش» سه دور به گرداگرد توده‌ي هيزم مي‌گردند و سپس آن را روشن مي‌كنند. در سال گذشته، شمار بسياري به‌ويژه از سراسر ايران با تورهاي گردشگري، در جشن سده «پير رهگذر چم» شركت كرده بودند كه در نوع خود جالب و ديدني بود. امسال جشن سده در يزد هم‌زمان در «پير رهگذر چم» و «سازمان و باشگاه جوانان زرتشتي» برپا مي‌شود. در برخي محله‌هاي زرتشتي‌نشين نيز افراد سالمندي كه توان رفتن به پير رهگذر چم را ندارند، جشن سده را به گونه‌اي كوچك برپا خواهند كرد، به اميد برگزاري جشني شاد و پرشور در سده‌ي پيش رو، ايدون باد.

1: جشن سده - نشريه شماره 2 انجمن ايران‌شناسي - چاپ دهم بهمن ماه 1324 خورشيدي
2: مراسم مذهبي و آداب زرتشتيان نوشته موبد اردشير آذرگشسب - چاپ دوم پاييز