سرویس اندیشه- تندیس طاووس در شاهورهرام ایزد تهران !؟
فرید شولیزاده: پنج شش سالی می شود که هرگاه پای به صحن سپند شاهورهرامایزد تهران میگذاریم، وجود یک مجسمهی فلزی[برنزی]طاووس بر بالای ساعت دیواری شماتهدار شاهورهرام ایزد نگاهمان را بسوی خود جلب می کند[البته آن ساعت اکنون دیگر وجود ندارد]،چند سال پیش خادم زحمتکش شاهورهرام ایزد تهران برای چندصباحی آن مجسمهی برنزی را از صحن معبد خارج کرد اما گویا پس از مدتی سماجت صاحب مجسمه سبب شد که این شمایل فلزی طاووس دوباره به صحن سپند شاهورهرام ایزد بازگردانده شود و البته این بار بر خلاف دفعه قبل محکم تر و سفت تر بر جای خویش پيچ و مهره شد...!!
نکته بینی سبب شد تا دنباله مسئله را گرفته و به مطالعه پیرامون اصالت نماد طاووس بپردازم. هرچه بیشتر دراین باره مطالعه کردم به همان میزان بر تعجبم افزوده می شد.در نهایت نتیجه کار پژوهشی خودم را بصورت یک نوشتار تحقیقی در آورده و نخست در اختیار گرامي انجمن موبدان قرار دادم،سپس اصل نوشتار را برای چاپ به ماهنامه فروهر دادم که در سه بخش و تحت عنوان«پژوهشی در دیانت ایزدیان» در سه شماره اخیر ماهنامه فروهر[432،433،434] به چاپ شد و اكنون برای همگان قابل دسترس است.
چکیده می گویم:همهی ادیان و مذاهب جهان برای بیان پیام و آرمان مذهبی خویش نشان و علامتی دارند.چونان که نشان فروهر که نماد انسان آرمانی در جهان بینی زرتشتی است،نشان دین و جامعهی زرتشتی می باشد.یا نماد صلیب(چليپا) برای مسیحیان یا ستارهی داوود نبی برای یهودیان و نماد گردونه دو رنگ در هم آمیخته که بیانگر پلاریته ابدی است برای بودائیان و... اما طاووس نشان کدام مذهب و نماد کدام جماعت است؟؟
در کوهستانهای مناطق شمالی کردستان عراق و نیز بخشهای کوچکی از جنوب ترکیه،ارمنستان و سوریه مردمانی کُرد زبان با مذهبی خاص وجود دارند که برخی آنان را ایزدیان یا یزیدیان و برخی آنان را شیطان پرستان نامیدهاند.بنابر باور مذهبی این مردم،اختیار و سرنوشت جهان در دست موکل شر و محور شرارت در جهان یا شیطان است و اوست که تقدیر بشر را تعین می کند.ایشان این موکل شر را با نام خاص «ملک طاووس» میشناسند.
به باور ایشان نه یزدان جهان آفرین بلکه این ملکطاووس[=شیطان] است که روزی دهنده و کنترل کنندهی جهان است،در دست راست او خیر و در دست چپ او شر است.خیر را به هرکه بخواهد می دهد و از هر که بخواهد پس می گیرد و شر را بر هرکه بخواهد نازل می کند و از هرکه بخواهد برطرف می سازد... از سبب همین باور جاهلانه است که ایزدیان بجای خداوند جهان آفرین،بشدت در پی کسب خشنودي شیطان[ملک طاووس] هستند و كامروايي او را می طلبند و برایش در روزی معین،اعیاد مشخص میگیرند! و میگویند:«ما بجز خدای عالمیان،ملکطاووس[=شیطان] را بدان جهت گرامی می داریم،که او مصدر و منبع تمام پلیدیها و نحسی هاست،ما اگر توجه او را به خود جلب نکیم،از انتقام او خلاصی نیابیم و اگر او را راضی و خشنود سازیم،سعادت ابدی دنیا و آخرت را بدست آوردهایم،زیرا در دنیا از شر و انتقام او در امانیم و در آخرالزمان نیز ملکطاووس[شیطان] با خداي جهان آفرين به مصالحه می رسد و يزدان او را به «علیین» خواهد برد،سپس ملک طاووس تمامی مخلوقات و پیروان تمامی ادیان و مذاهب را به واسطهی آنکه با مظاهر دروغ،شر و بدی مبارزه کرده و او[=ملكطاووس] را لعنت کرده اند،هلاک و نابود می کند و تنها طایفهی یزیدیان که به وی وفادار و پیرو او بوده اند باقی خواهد گذارد و دیانت آنها بوسیله ی ملکطاووس در همه جا منتشر خواهد شد...!!»
یزیدیان مقصود خویش از شمایل و سیمای ملکطاووس[شیطان] را بهصورت تصاویر نقاشی شده از پرندهی طاووس یا مجسمههای فلزی طاووس بیان می کنند.در یکی از دو کتاب مذهبی آنها بنام«جلوه» از قول ملکطاووس نقل می شود:«شخص من و صورت من[=سنجق] را گرامی بدارید.»
از این روست که در همهی معابد یزیدیان شمایل طاووس و یا مجسمه های برنزی طاووس[=سنجق] نسب شده بر دیوارها یا پیشخوان ها مشاهده می شود و ایشان برای بزرگداشت این سیمای الهامی ملک طاووس در ظرف هایی متعدد فیتیلهی روغن سوز میافروزند و بر آن موادی خوش بو می افزایند.این آداب در منطقه ی«لالش» کردستان عراق که تجمع معابد ایشان وجود به وفور مشاهده می شود.[دانشنامه بریتانیکا]
اما مفهوم«سنجق» در نزد ایشان چیست؟سنجق در اصل واژهای ترکی است،به معنی پرچم،ولی مراد ايزدیان از این واژه،مجسمه ی فلزی طاووسی است که بر روی ستونی فلزی،شبیه به یک شمعدان یا یک پایه ی فلزی ثابت نسب شده باشد.مستشرق انگليسي«جان گست» که پژوهش هاي دامنهداري بر روی دیانت ایشان انجام داده است نقل می کند که در یکی از مراسم ایزدیان سنجق برنزی بزرگی از شمایل ملک طاووس را در نزد ایشان دیده است که وزنی برابر با 700پوند[=معادل 317 کیلوگرم] داشته و در نزد ایزدیان نامور به«طاووس منصور» است.آن سنجق،مجسمهی برنزی بزرگی از طاووس بوده که اکنون در بغداد نگهداری می شود و آن را شکل اکبر ملک طاووس نیز می نامند...
با توجه بدانچه گفته شد،نشان طاووس نشان و نماد ایدئولوژیک دیانت ایزدیان است. شايسته است كه بزرگان جامعه،به ويژه گرامي انجمن موبدان كه متولي بخش مينوي و جنبهي مذهبي جامعه زرتشتيان است،نسبت به اين موارد حساسيت بيشتري به خرج دهند.ایدون باد .
سنگنگارهي ملكطاووس در روستاي لالش، كردستان عراق
نماد جهاني هازمان ايزديان