با پشتیبانی كمیته ملی حافظه جهانی
«شاهنامه بایسنقری» به ثبت جهانی رسید

تصویر متعلق به یکی از رویه‌های شاهنامه بایسنقری

خبرنگار امرداد- آناهید خزیر: كمیته ملی حافظه جهانی طی سه سال فعالیت خود توانست اثر كهن شاهنامه بایسنقری را در برنامه حافظه جهانی به ثبت برساند، این شاهنامه بیش از 110 سال است كه در كتابخانه كاخ موزه گلستان نگهداری می‌شود.
 «شاهنامه بایسنقری» نسخه‌ای كامل و دست نخورده در میان شاهنامه‌های مشهور و رده نخست جهان است. این شاهنامه در بین شاهنامه‌های مصور و آراسته موجود در كتابخانه‌ها و موزه‌های جهان یكی از نامورترین و شناخته‌‌شده‌ترین است.
چند ویژگی این كتاب را از نسخه‌های مشهوری چون «شاهنامه دموت» و «شاهنامه شاه طهماسبی» كه قبل و بعد از آن پدید آمده‌اند، برتری می‌بخشد. نخستین و برترین امتیاز این نسخه آن است كه بر خلاف دو نسخه یاد شده قربانی مالكان آن نشده تا شیرازه آن‌ها را از هم بگسلند و برگ‌های آن را در گوشه و كنار جهان بپراكنند.
غیر از چند افتادگی در متن این نسخه، «شاهنامه بایسنقری» نسخه‌ای كامل و دست نخورده در میان شاهنامه‌های مشهور و رده نخست به شمار می‌آید. امتیاز دیگر این نسخه به خاطر نفاست، زیبایی و آراستگی آن است كه در نوع خود كم‌نظیر است.
نگارگری، تذهیب، تجلید و دیگر آرایه‌های كتاب با مهارتی خاص انجام شده است. با این حال در خط این نسخه ضعفی هست كه آن هم به خاطر همزمانی كتابت آن با آغاز تكامل قلم نستعلیق است.
سومین امتیاز این كتاب مقدمه‌ای است كه برای نخستین‌بار بر شاهنامه افزوده شده است. ظاهراً به دستور بایسنقر میرزا، كه باید او را هنر دوست‌ترین شاهزاده تیموری به شمار آورد، دست‌نویس‌های متعددی از شاهنامه گردآوری شد و مقدمه‌ای مفصل با تلفیق مقدمه‌های پیشین به این شاهنامه و نسخه‌های دیگر همزمان آن نوشته شد.
اگرچه این مقدمه از نظر درستی مطالب تاریخی و متن خود شاهنامه به خاطر افزودن اشعار الحاقی نقاط ضعف دارد، اما از آنجا كه تدوین آن موجب رواج بیشتر شاهنامه نه تنها در ایران بلكه در سراسر جهان شده، كوشش گردآورندگان آن ستایش‌انگیز است.
«شاهنامه بایسنقری» به قطع رحلی است و 700 صفحه دارد. هر صفحه نیز شامل 31 سطر و هر سطر 3 بیت به قلم نستعلیق و با كتابت خفی جعفر بایسنقری است.
این نسخه نفیس سال 833 ه.ق روی كاغذ خانبالغ نخودی كتابت شده است.
«شاهنامه بایسنقری» با یك شمسه مذهب عالی، حاوی كتیبه‌ای به قلم رقاع بر زمینه زرین، شامل نام و القاب بایسنقر میرزا آغاز می‌شود. صفحه‌های دوم و سوم نسخه شامل تصویر شكارگاه است و در این دو صفحه مذهب به نقش دو ترنج، نام و القاب آن شاهزاده دیده می‌شود.
همچنین دو صفحه آغاز متن شاهنامه با حاشیه‌های مذهب و مرصع آراسته شده و بین سطرهای آن طلا اندازی شده است. نسخه «شاهنامه بایسنقری» جمعاً با 22 تصویر آبرنگ آراسته شده است. جلد این نسخه، چرمی ضربی طلاپوش با دو حاشیه روغنی در بیرون و سوخت مُعرقِ طلایی بر زمینه لاجوردی در داخل است.
«شاهنامه بایسنقری» به شماره 716 در كتابخانه كاخ موزه گلستان ثبت شده و سال 1350 شمسی به صورت چاپ لوحی در تهران منتشر شده است. این شاهنامه بیش از 110 سال است كه در كتابخانه كاخ موزه گلستان نگهداری می‌شود.
بر اساس شواهد موجود، نسخه فعلی «شاهنامه بایسنقری» را امیرنظام گروسی، رجال ایرانی (1237 ـ 1317 ه.ق) به كتابخانه هدیه كرده است. این نسخه نفیس در برخی از نمایشگاه‌های مهم جهانی نمایش داده شده است.