سرویس ادب و هنر- قره ‌كلیسا، ‌نماد ‌همزیستی ‌ادیان ‌‌در ‌ایران

نگاهی به نهمین اثر ثبت‌شده ایران در فهرست یونسکو
قره ‌كلیسا، ‌نماد ‌همزیستی ‌ادیان ‌‌در ‌ایران

---

مریم کیوان شکوهی: وقتی تیرماه در سی و دومین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در کبک کانادا، رای نهایی مبنی بر ثبت قره‌كلیسا اعلام شد و این اثر به همراه مجموعه تاریخی اطرافش، شامل سه كلیسای تاتایوس مقدس، سنت استپانوس، زور زور ، همراه دهكده‌ها و قبرستان به عنوان نهمین اثر ثبت شده ایران در یونسكو معرفی و بدون هیچ مخالفتی در فهرست آثار جهانی به ثبت رسید، جهانیان از نزدیك با روحیه همزیستی ایرانیان آشنا شدند.
قره كلیسا، یكی از قدیمی‌ترین كلیساهای جهان مسیحیت و بنای سپندینه‌ای محسوب می‌شود، كه همه ساله در تابستان شماری از ارامنه جهان آیین مذهبی خاصی را در آن برگزار می‌كنند.
اعلام ثبت جهانی قره‌كلیسا از سوی یونسكو درست در زمانی اتفاق افتاد كه آیین مذهبی سالانه مذهبی ارامنه موسوم به "باداراك" در این كلیسا در حال اجرا بود، كه بنا به‌اعتقادی این ایام مصادف با سالروز قتل تاتایوس مقدس و ساندخت است.
آیین‌های ویژه این ایام در طول سه روز برگزار می‌شود كه یك روز آن اصلی است و با حضور اسقف اعظم یا اسقف ارامنه اجرا می‌شود.
این بنا براساس اعتقادات موجود، بر روی آرمگاه تاتایوس سپندینه از مبشرین و حواریون حضرت مسیح (ع) ساخته شده است.
براساس منابع تاریخی تاتایوس، حواری حضرت مسیح (ع) در سال ‪۴۰میلادی به این منطقه آمد و به تبلیغ مسیحیت مبادرت ورزید و گروهی متعاقب آن به آیین مسیح گرویدند كه پادشاه ارمنستان و دخترش از آن جمله بودند.
ساناتروك، پادشاه ارمنستان، بعد از مدت كمی از پیوستن به مسیحیت پشیمان شد و به مخالفت با آیین جدید پرداخت و دستور قتل تاتایوس، ساندخت (دخترش) و گروهی از مسیحیان را داد.
در دوره‌های بعد با مسیحی شدن گروهی از مردم ارمنستان، محل كشته شدن تاتایوس و ساندخت و مسیحیان اولیه، به كلیسا تبدیل می‌شود.
هنوز در میان تاریخ نویسان ارامنه در مورد تاریخچه بنای اصلی و فرعی قره كلیسا تفاوت نظرهای بسیاری وجود دارد.
سنگ بنای اولیه كلیسای طاطایوس مقدس از 1700 سال پیش در این مكان نهاده ‌و به مرور به ابعاد آن اضافه شده است.
چون بنای اولیه این كلیسا از سنگ‌های سیاه ساخته شده و قره در زبان تركی به معنی سیاه است ،به قره‌كلیسا شهرت یافته است.
بازسازی این كلیسا در دوره‌های متعدد صورت گرفته:
بر اساس كتیبه‌ای كه كنار محراب به خط ارمنی قدیم نگاشته شده است، كشیشی به نام زاكاریا در سال 1319 میلادی به زلزله مهیبی اشاره می‌كند كه كلیه بنای قره‌كلیسا را تخریب می‌كند تا جایی كه هیچ اثری از بنای اولیه باقی نمی‌ماند اما زاكاریا تصمیم می‌گیرد در عرض 10 سال كلیسای ویران شده را بازسازی و مرمت كند و چیزی كه اكنون از این كلیسا باقی مانده دست‌آورد تلاش‌های این كشیش بوده است.
جنگ‌هایی كه در دوره‌های مختلف تاریخی همچون ایلخانی، صفوی و جنگ‌هایی كه مابین ایرانیان و عثمانیان در این منطقه رخ می‌دهد سبب می‌شود این بنا هر بار مورد آسیب قرار بگیرد. جالب‌تر آن كه این بنا در دوره یورش مغول‌ها نیز آسیب جدی دیده،که توسط خواجه نصیرالدین طوسی مرمت شده است.
آخرین تعمیرات ‌این بنا ‌‌بر‌می‌گردد به زمانی كه مرز ایران و ارمنستان به وسیله رود ارس از یكدیگر جدا و اسقفی ارمنی برای گسترش بنای كلیسا راهی ایران می‌شود. او می‌خواست در واقع با الگوبرداری از كلیسای بزرگ كه نزدیك ایروان بوده این بنا را به عنوان یك كلیسا و مكانی برای تعلیم احیا كند.
او آن زمان راهی تبریز می‌شود و با درخواست از عباس میرزا كه آن موقع به عنوان ولیعهد فتحعلی شاه بر تخت نشسته بوده است قسمت عظیمی از كلیسا را بازسازی می‌كند و از آن زمان بخش سفید كلیسا به وجود می‌آید.
او در واقع در آن زمان با تلفیق و الحاق بخش قدیم (كلیسای سیاه) با بخش نو (كلیسای سفید) شاهكاری از معماری را در این نقطه رقم می‌زند.
قرم معماری اصلی كلیسا به صورت بازلیك نوع خاصی از معماری كلیسایی است.
این كلیسا دارای 2 گنبد بزرگ و كوچك هرمی شكل ، مکانی برای غسل تعمید، محراب و برج ناقوس  زیباییی است. لازم به ذکر است این كلیسا درآذربایجان غربی ۲۰كیلومتری شمال شرقی چالدران در كنار روستایی به همین نام واقع است.
تخت‌ جمشید، تخت ‌سلیمان، میدان ‌نقش‌جهان، پاسارگاد، چغازنبیل،ارگ بم، سلطانیه و بیستون آثاری هستند كه تاكنون در فهرست جهانی یونسكو به ثبت رسیده‌اند.
واپسین پرونده ثبتی ایران بیستون بود كه در سی‌امین جلسه یونسكو با رای قاطع تمامی هموندان كمیته میراث جهانی یونسكو به ثبت رسید.
به گفته مسوولان میراث فرهنگی ، قرار است سال آینده میلادی 14 سازه آبی شوشتر در پرونده‌ای واحد به نام سازه‌های آبی شوشتر برای ثبت در فهرست آثار جهانی یونسكو به این سازمان معرفی شود.
گزیده روز تارنما:
گزارش تصویری: نهمین همایش موسیقی زرتشتیان برگزار شد
سرویس رویداد-کتاب «شناخت تاریخ كهن ایران» به زبان چینی منتشر شد